RPM Bahasa Indramayu Kelas 7
![]() |
| RPM Bahasa Indramayu Kelas 7 |
Bapak dan ibu guru tentu setiap awal semester diwajibkan membuat perangkat pembelajaran termasuk mata pelajaran lokal seperti pelajaran Bahasa Indramayu pada jenjang SMP.
Memasuki tahun ajaran baru, bapak dan ibu guru harus membuat pembelajaran yang sudah menerapkan pendekatan deep learning atau pembelajaran mendalam.
Berikut contoh RPM Bahasa Indramayu Kelas 7 :
I. IDENTITAS MODUL
|
Mata
Pelajaran |
Basa
Indramayu (Bahasa Indramayu) |
|
Jenjang /
Kelas |
SMP / Kelas
VII |
|
Topik
Utama |
Obyek Wisata
lan Sejarah Indramayu |
|
Sub-Topik |
(1) Ngamati
lan Maca Teks Obyek Wisata/Sejarah (2) Kramatika Ngoko-Krama (3)
Paramasastra: Vokal-Konsonan (4) Kesusastraan: Parikan (5) Aksara Carakan:
Legenda Ajisaka (6) Tembang Anyar |
|
Alokasi
Waktu |
4 Pertemuan
(8 JP × 40 Menit) |
|
Semester |
Ganjil |
|
Tahun
Pelajaran |
2026 / 2027 |
|
Nama
Penyusun |
Sri Mulyani,
S.Ag. |
|
Sekolah |
____________________________________ |
|
Model
Pembelajaran |
Problem-Based
Learning (PBL) + Cooperative Learning (Talking Stick & Gallery Walk) |
|
Pendekatan |
Pembelajaran
Mendalam (Deep Learning): Berkesadaran – Bermakna – Menyenangkan |
|
Moda
Pembelajaran |
Tatap Muka /
Hybrid (disesuaikan) |
II. IDENTIFIKASI
A. Identifikasi Murid
1. Pengetahuan
Awal
Asesmen diagnostik dilaksanakan kanggo ngukur pengetahuan
awal murid babagan:
• Pangerten murid babagan obyek wisata lan
situs sejarah sing ana ing Kabupaten Indramayu
• Pengalaman murid nganggo basa Indramayu ing
padinan (Ngoko/Bagongan) lan pangertosan babagan basa Krama/Bebasan
• Kawruh dhasar babagan aksara Carakan lan
tembang sing tau dirungokake utawa disinaoni
• Kabisan mbedakake vokal lan konsonan ing basa
Indramayu
• Persepsi awal murid babagan pentinge
nglestarekaké basa lan budaya lokal Indramayu
2. Minat
Belajar Murid
|
Kelompok Minat |
Karakteristik |
Strategi Diferensiasi |
|
Visual-Spasial |
Seneng peta,
gambar, lan diagram |
Nggawe peta
obyek wisata Indramayu lan kartu aksara Carakan bergambar |
|
Linguistik |
Seneng maca
teks, crita, lan nulis |
Nganalisis
teks deskripsi obyek wisata lan nulis crita sejarah |
|
Kinestetik |
Aktif, seneng
simulasi lan dolanan basa |
Dolanan
Talking Stick kramatika lan simulasi dadi 'Pemandu Wisata Cilik' |
|
Musikal |
Seneng
nembang lan irama |
Nyipta lan
nembangaké tembang anyar babagan obyek wisata Indramayu |
3. Kebutuhan
Belajar Murid
1. Konten: Murid tingkat
lanjut oleh materi kramatika lan parikan sing luwih kompleks; murid pemula oleh
conto saka lingkungan padinan sing luwih prasaja
2. Proses: Variasi kegiatan –
maca, ndeleng gambar/video, dolanan basa, lan diskusi kelompok
3. Produk: Pilihan – teks
deskripsi, kartu kramatika, parikan, tulisan aksara Carakan, utawa tembang
anyar
B. Materi Pembelajaran
1. Faktual
• Data: Kabupaten Indramayu dumunung ing
pesisir lor Jawa Barat, dikenal minangka 'Kota Mangga'
• Fakta: Dina jadi Kabupaten Indramayu
dipengeti saben tanggal 7 Oktober, gegayutan karo lelakon Raden Arya Wiralodra
lan Nyi Endang Darma
• Peristiwa: Babad Wiralodra – lelakon saka
Bagelen tumuju Kali Cimanuk nganti adege padhukuhan Cimanuk (bakal dadi
Indramayu) ing abad kaping-16
• Conto nyata: Pantai Tirtamaya, Hutan Mangrove
Karangsong, Bendungan Rentang, Masjid Agung Baiturrahman Indramayu, Museum
Bandar Cimanuk
• Tokoh: Raden Arya Wiralodra (pangadeg
Indramayu), Nyi Endang Darma Ayu, Ki Buyut Sidum, Aji Saka (asal-usul aksara
Carakan)
2. Konseptual
• Pangerten obyek wisata lan sejarah miturut
basa Indramayu
• Undha-usuk basa (unggah-ungguh):
Ngoko/Bagongan lan Krama/Bebasan
• Paramasastra: vokal (a, i, u, é, o) lan
konsonan ing basa Indramayu
• Kesusastraan: konsep parikan (sampiran lan
isi)
• Aksara Carakan: asal-usul saka legenda Aji
Saka lan urutan 20 aksara dhasar
• Tembang: bedane tembang lawas (macapat) lan
tembang anyar
3. Prosedural
• Langkah-langkah nulis teks deskripsi obyek
wisata/sejarah nganggo basa Indramayu
• Cara ngalih basa (translasi) saka
Ngoko/Bagongan menyang Krama/Bebasan lan sewalike
• Teknik nggawe parikan: nemtokaké sampiran
banjur isi sing nyambung rima
• Cara maca lan nulis aksara Carakan dhasar
• Teknik nyipta lan nembangaké tembang anyar
prasaja
4.
Metakognitif
• Murid ngrefleksikaké: 'Obyek wisata utawa
sejarah Indramayu apa sing wis dakweruhi lan durung dakweruhi?'
• Murid ngevaluasi kabisane dhéwé bab basa
Krama sadurunge lan sawise sinau
• Murid ngrancang: 'Kepriye carane aku bisa
melu nglestarekaké basa lan budaya Indramayu ing padinan?'
III. DIMENSI PROFIL LULUSAN
|
Dimensi Profil Lulusan |
Deskripsi dalam Pembelajaran Obyek
Wisata lan Sejarah |
|
Penalaran
Kritis |
Murid
nganalisis informasi babagan obyek wisata lan sejarah Indramayu saka maneka
sumber teks, banjur mbedakaké kanthi tliti panganggone basa Ngoko lan Krama
miturut konteks lan mitra tutur. |
|
Komunikasi |
Murid
ngomunikasikaké asil pengamatan lan tulisane babagan obyek wisata/sejarah
kanthi basa Indramayu sing bener lan santun, becik lisan (maca, nembang)
utawa tulisan. |
|
Kewargaan |
Murid
nuduhaké sikap tanggung jawab minangka generasi mudha Indramayu kanthi
nglestarekaké basa, aksara, lan budaya lokal, sarta ngajeni warisan sejarah
dhaerahe. |
IV. DESAIN PEMBELAJARAN
A. Capaian Pembelajaran
|
Capaian
Pembelajaran Murid mampu ngamati, maca, lan nulis teks babagan obyek
wisata lan sejarah Indramayu kanthi becik; mempraktikaké unggah-ungguh basa
(Ngoko/Bagongan lan Krama/Bebasan) kanthi trep karo konteks; ngenali
paramasastra dhasar (vokal lan konsonan); nggawe parikan prasaja; maca lan
nulis aksara Carakan dhasar adhedhasar legenda Aji Saka; sarta nyipta lan
nembangaké tembang anyar minangka wujud pangajen lan pelestarian basa sarta
budaya lokal Indramayu. |
B. Lintas Disiplin Ilmu
|
Disiplin Ilmu |
Kontribusi |
Conto Integrasi |
|
IPS (Sejarah) |
Konteks
sejarah lokal lan babad dhaerah |
Nganalisis
Babad Wiralodra lan asal-usul jenenge Indramayu minangka sumber teks sejarah |
|
Seni Budaya |
Aksara,
tembang, lan kagunan basa |
Nyipta
tembang anyar lan latihan nulis aksara Carakan minangka karya seni basa |
|
Pendidikan
Pancasila |
Sikap
kewargaan lan pelestarian budaya |
Diskusi
tanggung jawab generasi mudha njaga warisan basa lan sejarah dhaerah |
C. Tujuan Pembelajaran
|
Tujuan
Pembelajaran 1. Murid mampu ngamati obyek
wisata lan sejarah ing Indramayu kanthi tliti lan tanggap 2. Murid mampu maca teks
obyek wisata lan sejarah ing Indramayu kanthi lafal lan intonasi sing trep 3. Murid mampu nulis teks
obyek wisata lan sejarah ing Indramayu kanthi basa sing runtut lan
komunikatif Tujuan
Pembelajaran Panunjang (per unsur kabahasan): 4. Murid mampu ngalih basa
(translasi) ukara saka Ngoko/Bagongan menyang Krama/Bebasan lan sewalike
kanthi bener (Kramatika) 5. Murid mampu ngenali lan
ngucapaké vokal lan konsonan basa Indramayu kanthi trep (Paramasastra) 6. Murid mampu nggawe
parikan prasaja babagan obyek wisata/sejarah Indramayu (Kesusastraan) 7. Murid mampu maca lan
nulis aksara Carakan dhasar adhedhasar legenda Aji Saka (Aksara Carakan) 8. Murid mampu nyipta lan
nembangaké tembang anyar prasaja babagan Indramayu (Tembang) |
|
Pertemuan |
Topik / Lingkup Materi |
Alokasi (JP) |
|
Pertemuan 1 |
Keterampilan
Berbahasa: Ngamati, Maca, lan Mirsani Teks Obyek Wisata lan Sejarah Indramayu |
2 JP (80 Menit) |
|
Pertemuan 2 |
Kramatika:
Alih Basa Ngoko/Bagongan – Krama/Bebasan |
2 JP (80 Menit) |
|
Pertemuan 3 |
Paramasastra:
Vokal lan Konsonan (1 JP) + Kesusastraan: Parikan (1 JP) |
2 JP (80 Menit) |
|
Pertemuan 4 |
Aksara
Carakan: Legenda Ajisaka (1 JP) + Tembang: Tembang Anyar (1 JP) |
2 JP (80 Menit) |
|
TOTAL ALOKASI WAKTU |
8 JP (320 Menit) |
|
E. Praktik Pedagogis
|
Model
Utama |
PBL: murid
nganalisis lan nyipta teks/karya basa gegayutan karo obyek wisata lan sejarah
Indramayu sing nyata |
|
Strategi
Pendukung |
Talking Stick
(dolanan kramatika), Gallery Walk (pamer parikan/aksara Carakan),
Think-Pair-Share, Refleksi |
|
Diferensiasi |
Konten
(tingkat kerumitan basa Krama), Proses (multimodal: visual/audio/kinestetik),
Produk (pilihan karya) |
|
Pertanyaan
Pemantik |
Pitakon HOTS:
analisis lan koneksi karo pengalaman murid ing padinan babagan basa lan
budaya lokal |
|
Scaffolding |
LKM
berjenjang, kartu bantuan kosakata Krama, conto aksara Carakan lan tembang
minangka model |
F. Kemitraan Pembelajaran
1. Guru – Murid: Guru dadi
fasilitator lan pamandhu, murid dadi ko-kreator pangerten basa lan budaya
2. Murid – Murid: Peer
learning liwat Talking Stick, Gallery Walk, lan umpan balik sejawat
3. Sekolah – Kulawarga: Tugas
wawancara wong tuwa/simbah babagan crita obyek wisata utawa sejarah Indramayu
sing dhèwèké ngerteni
4. Sekolah – Komunitas: Nara
sumber saka budayawan lokal utawa pemandu wisata Indramayu (yen kasedhiya)
G. Lingkungan Pembelajaran
• Ruang Kelas: Meja kelompok 4–5 wong; 'Tembok
Wisata Indramayu' kanggo Gallery Walk
• Display Kelas: Peta Kabupaten Indramayu lan
gambar obyek wisata/sejarah
• Digital Corner: Proyektor kanggo video
pemantik lan gambar obyek wisata
• Njaba Kelas: Pengamatan lingkungan sekolah
kanggo nggoleki unsur basa Krama ing padinan
H. Pemanfaatan Digital
• Video Pemantik: 'Endahing Wisata lan Sejarah
Indramayu' (video dokumenter lokal/YouTube Dinas Pariwisata)
• Padlet / Jamboard: Brainstorming kolaboratif
'Obyek Wisata sing Wis Tau Dakambah'
• Canva for Education: Nggawe kartu kramatika
lan poster parikan/aksara Carakan
• Google Forms / Mentimeter: Asesmen diagnostik
lan kuis formatif interaktif
V. PENGALAMAN BELAJAR
PERTEMUAN 1 (80 Menit): Ngamati, Maca, lan Mirsani Teks Obyek
Wisata lan Sejarah
|
Prinsip
Pembelajaran Mendalam BERKESADARAN: Murid nyadari yèn obyek wisata lan
sejarah Indramayu iku identitas dhaerahe dhéwé, dudu barang adoh. BERMAKNA: Materi digandhengaké karo pengalaman murid
ngunjungi utawa ngrungokaké crita babagan papan-papan ing Indramayu. MENYENANGKAN: Kegiatan 'Tebak Gambar Wisata' lan
diskusi kelompok nggawe swasana kelas aktif lan seneng. |
Kegiatan Awal
(10 Menit)
|
Waktu |
Aktivitas Pembelajaran |
Prinsip / Tahap |
|
3 menit |
Pambuka:
salam, ndonga, ngabsen. Murid lungguh kelompok 4–5 wong. |
Berkesadaran |
|
4 menit |
ICE BREAKING
– 'TEBAK GAMBAR WISATA': Guru nuduhaké potongan gambar obyek wisata Indramayu
(Pantai Tirtamaya, Mangrove Karangsong, lsp), murid nebak jenenge. Guru
pitakon: 'Sapa sing wis tau mrono?' |
Bermakna +
Menyenangkan |
|
3 menit |
Apersepsi lan
Tujuan: Guru pitakon pemantik: 'Apa wae obyek wisata lan sejarah sing ana ing
Indramayu? Kepriye critane Indramayu bisa ana?' |
Berkesadaran +
Bermakna |
Kegiatan Inti
(60 Menit)
|
Waktu |
Aktivitas Pembelajaran |
Prinsip / Tahap |
|
15 menit |
NGAMATI
(Memahami): Murid ndeleng video/gambar pendhek babagan obyek wisata lan
sejarah Indramayu. Murid nyathet 3 informasi penting sing ditemokaké ing LKM
1A. |
Berkesadaran +
Memahami |
|
20 menit |
MACA TEKS
(Mengaplikasi): Murid maca teks deskripsi obyek wisata/sejarah Indramayu
(kanthi gentosan lan intonasi sing trep) banjur ngerjakaké LKM 1B: nemtokaké
idhe pokok saben paragraf. |
Mengaplikasi |
|
15 menit |
DISKUSI
KELOMPOK (Mengaplikasi): Saben kelompok milih siji obyek wisata/sejarah,
banjur ngrembug informasi penting (papan, sejarah singkat, kaistimewan)
kanggo diandharaké. |
Menyenangkan +
Mengaplikasi |
|
10 menit |
PENGUATAN
GURU: Guru njlentrehaké sepintas sejarah Indramayu (Babad Wiralodra lan Nyi
Endang Darma) minangka konteks umum kanggo materi sabanjure. |
Bermakna +
Memahami |
VI. ASESMEN PEMBELAJARAN
A. Asesmen Diagnostik
Tujuan lan
Instrumen
• Google Forms: 5 soal pilihan ganda babagan
pangertosan dhasar obyek wisata Indramayu lan basa Krama
• Pitakon mbukak: 'Miturutmu, apa wae obyek
wisata utawa sejarah ing Indramayu sing wis kok weruhi?'
• Survei minat: 'Cara sinau sing paling
koksenengi? Materi apa sing paling narik atimu?'
Tindak Lanjut
• Murid kanthi pangerten kuat: oleh materi
kramatika lan parikan sing luwih kompleks
• Murid kanthi pangerten dhasar: oleh teks
berpandu kanthi glosarium lan conto sing luwih prasaja
B. Asesmen Formatif
|
Pertemuan |
Instrumen Asesmen Formatif |
|
Pertemuan 1 |
Observasi
diskusi kelompok (checklist keterlibatan); LKM 1A–1C (katepatan informasi lan
tulisan cekak) |
|
Pertemuan 2 |
Observasi
Talking Stick Kramatika (rubrik katepatan alih basa); LKM 2A–2B |
|
Pertemuan 3 |
LKM 3A
(katepatan vokal-konsonan); LKM 3B lan presentasi parikan (rubrik kreativitas
lan struktur) |
|
Pertemuan 4 |
LKM 4A
(katepatan aksara Carakan); LKM 4B (kreativitas tembang anyar); LKM 4C (jero
refleksi) |
• Umpan balik lisan sajrone kelompok muter
(strategi 'feed forward': 'Iki wis apik... coba tambahi...')
• Umpan balik tulisan berkode warna ing LKM
C. Asesmen Sumatif
• Tes Tulis: 10 soal pilihan ganda HOTS level
C4–C6 (kacumpluk ing Lampiran 4)
• Produk Kreatif: Teks deskripsi obyek
wisata/sejarah nganggo basa Krama, utawa tembang anyar (tugas lanjutan)
D. KKTP (Kriteria Ketuntasan Tujuan Pembelajaran)
|
No |
Lingkup Materi |
1 (0–40) |
2 (41–70) |
3 (71–85) |
4 (86–100) |
|
1 |
Ngamati,
maca, lan nulis teks obyek wisata/sejarah |
|
|
V |
|
|
2 |
Kramatika:
alih basa Ngoko-Krama |
|
|
V |
|
|
3 |
Paramasastra:
vokal lan konsonan |
|
|
V |
|
|
4 |
Kesusastraan:
parikan |
|
|
|
V |
|
5 |
Aksara
Carakan: legenda Ajisaka |
|
|
|
V |
|
6 |
Tembang:
tembang anyar |
|
|
|
V |
|
Interval/Skala |
Keterangan |
|
0–40% |
Durung
tuntas, Remedial ing kabeh Bagean / perlu intervensi khusus |
|
41–70% |
Durung
tuntas, Remedial ing bagean sing perlu |
|
71–85% |
Tuntas |
|
86–100% |
Tuntas, Perlu
Pengayaan utawa Tantangan Luwih |
















